مهندس حسین رنجبر

نور مصنوعی

اگر چه نور شگفت انگیزی خود را تا به این دوران حفظ نموده لیکن در مقایسه با فرهنگ سالهای پیش از صنعتی شدن جامعه امروزی قدمهای موثری را در ساخت و بکارگیری نور مصنوعی در ابعادی وسیع برداشته است به نظر عجیب و باور نکردنی می اید که برای حدود 2000 سال یعنی تا اواسط قرن 19 هیچگونه پیشرفت قابل ذکری در خصوص استفاده از روشنایی مصنوعی انجام نشده باشد . شمع پی سوز,چراغ لامپا و یا شمع های قیر و یا روغن اندود ,ساده و از تکنولوژی پایینی برخوردار بودند . این وسایل نمی توانستند در مقیاس بزرگ و به منظور تبدیل شب به روز و یا خلق مناظرو نورپردازی در فضاهای شهری مورد استفاده قرار بگیرند .

اثرات اینگونه سیستم های روشنایی کاملا محدود بودند برای نمونه وسایل نوردهی شخصی فقط محیط اطراف شخص را روشن مینمود .یا وسایل نوردهی خانگی تنها برای روشن کردن فضاهای نشیمن بکار میرفت . در اوایل قرن 19 اولین منبع نوری قابل استفاده در مقیاس کلان به وسیله روشنایی گازی ارایه گردید اما با ظهور روشنایی برق عموم مردم از هراس تاریکی رهایی یافتند پس از گذشت 120 سال از اختراع اولین لامپهای التهابی اد یسون و سوآن ما شاهد ظهور انواع مختلف منابع نور مصنوعی که بوسیله نیروی برق کار می کند میباشیم که لامپهای لوله ای فلورسنت ,لامپهای جیوه ای ,لامپهای سدیم فشار ضعیف و قوی متال هالاید ,لامپهای هالوژنی,لامپهای القایی ,کاتدی سرد و جدیدترین آن دیودهای ساطع کننده نوری از آن جمله اند.

روشهای بنیادین در نورپردازی

با توجه به عادت ما به جاده های پرنور و ساختمانهای منور امروزه درک ارزش واقعی نورپردازی در محتول کردن محیط برای ما دشوار است. در این ارتباط بازبینی برخی عوامل بنیادی در استفاه از روشنایی مصنوعی که باعث این تحول شده ضروری است .

جهت

نور طبیعی آسمان یا خورشید از بالا تابیده می شود و ما به الگو و نظم این نحوه روشنایی و سایه ها عادت کرده ایم با نصب چراغهایی در پایین ساختمانها و سازه ها و معکوس کردن تابش نور ,اثرات کاملا متفاوتی در عادات دیداری ما ایجاد می گردد.مناظری که در روشنایی روز وجود نداشت بدین وسیله هویدا می گردد .برای نمونه حاشیه ینجره ها با نورپردازی کامل از زیر و قرار گرفتن سایه های آن در قسمت فوقانی ناگهانی ظاهر میشوند .

مقدار روشنایی

یکی از مهمترین عوامل ایجاد تحول در استفاده از نور مصنوعی مقدار یا شدت نور آن است .ماهیت نور طبیعی عدم حق انتخاب است .نور یکدست آسمان تمام اجسام را به صورت یکنواخت روشن می نماید و حتی نور افتاب نیز تمام سطوح افقی و عمودی اجسام را با شدتی ثابت و مشابه نو رمی بخشد .تنها انعکاس سطوح اجسام است که باعث تنوع در روشنایی محیط می گردد .بطور مثال در نور مشابه سطح یک سنگ آهکی همواره روشن تر از سطح یک سنگ گرانیت به نظر می رسد .

این شرایط در نورپردازی مصنوعی کاملا متفاوت است طراح روشنایی این آزادی را دارد که بخشهای ار ساختمان یا فضا را با نصب چراغهایی با شدت نور بیشتر برجسته تر نموده تا شرایط همگون یا غیر همگون با ظاهر روز ایجاد نماید.

رنگ /واقعی سازی

بدون شک دو عامل دگرگون کننده در روشنایی مصنوعی, رنگ نور تابیده شده و ساختار رنگی ان بر سطوح می باشد .نور سفید برعکس تصور عموم از ساختار رنگی متنوعی برخرودار بوده که با انتخاب دقیق آن درنوپردازی می توان نمایشی واقعی از رنگ سطح جسم را بیان نمود و یا تغییرات ظاهری بسیار شدیدی را ایجاد کرد. بطور مثال لامپهای سدیم فشار قوی با دارا بودن رنگ شدید نارنجی طلایی از توان واقعی سازی زنگی نخوبی برخوردار نبوده و اکثر مصالح ساختمانی در این نور ,ظاهری نارنجی رنگ یافته و رنگ واقعی آنها محو می گردد .

در هر حال امروزه در نورپردازی بکارگیری رنگهای اصلی با استفاده از فیلترهای مختلف روشی متداول است با این عمل تغییرات ظاهری بحث انگیز و جنجالی از جسم واقعی ارایه می گردد .

تحرک

نوآوری اخیر در نورپردازی معمارانه که با دارا بودن پتانسیل زیاد همچنان در مرحله تجربی است .خلق آثار متحرک نوری بااستفاده از حرکت نور و تغییر رنگ آن می باشد .چراغهای متحرک و فیلترهای رنگی چرخان که برگرفته از نورپردازی دنیای تاتر و سرگرمی است با مدد از کنترل رایانه ای اکنون در مقیاس وسیع جهت نورپردازی فضاهای خارجی تولید و در دسترس قرار دارند موارد استفاده این تکنولوژیها در در طراحی نورپردازی محیطهای شهری فراوان است